Het verhaal

Levinas: De kleine goedheid ondersteunt met een jaarlijkse Levinas Zorg Lezing en Levinas Zorg Prijs mensen en initiatieven die zich inzetten voor meer ruimte voor 'de kleine goedheid’ in de dagelijkse zorg.

De kleine goedheid

Het volgende citaat dat voor Emmanuel Levinas een kerngedachte is geworden, is gebaseerd op de roman Leven en lot (1961)* van de Oekraïens-Russische schrijver Vasili Grossman (1905-1964). Het zet ons op het spoor van 'de kleine goedheid’ als een bijzondere vorm van barmhartigheid.
Het geeft ons ook een inkijk in de ziel en de werking van die kleine goedheid in ons menselijk samenleven.

 'Tussen alle verwording van menselijke verhoudingen houdt de goedheid stand. Ze blijft mogelijk, ook al kan ze nooit een systeem of sociaal regime worden. Elke poging om het menselijke helemaal te organiseren is tot mislukken gedoemd.

Het enige wat levendig overeind blijft is de kleine goedheid van het dagelijks leven. Ze is fragiel en voorlopig. Ze is een goedheid zonder getuigen, in stilte voltrokken, bescheiden, zonder triomf.
Ze is gratuit en juist daardoor eeuwig. Het zijn gewone mensen, ‘simpele zielen’, die haar verdedigen en ervoor zorgen dat ze zich telkens weer herpakt, ook al is ze volstrekt weerloos tegenover de machten van het kwaad.

De kleine goedheid kruipt overeind, zoals een platgetrapt grassprietje zich weer opricht. Ze is misschien wel ‘gek’, een ‘dwaze goedheid’, maar ze is tegelijk het meest menselijke in de mens.
Ze wint nooit, maar wordt ook nooit overwonnen!'

*(vertaling: Froukje Slofstra, Amsterdam, uitgeverij Balans, 2010)

Levinas over de kleine goedheid

Levinas noemt in de interviews waarin hij over Leven en Lot komt te spreken meerdere keren de scène waarin Zjenja in de rij staat voor het loket van de Lubjankagevangenis een voorbeeld waarin iets dat geen gezicht is, zich toch als gelaat openbaart, namelijk het achterste deel van de nek van degene die voor haar staat*. Heel het lijden en de angst van die persoon verzamelde zich in het achterste van die nek. 

Bijvoorbeeld de volgende passage in het gesprek met François Poirié:

"Ik denk aan de volgende buitengewone scène: mensen wachten aan het loket van de Loebjankastraat, het enige loket in Moskou waar je iets kunt zeggen tegen een opgesloten vriend of familielid. Ze staan in de rij. Vassili Grossman spreekt over een vrouw, die in de rij gaat staan, en op de nek van de personen de angsten van hun ziel leest; de nek wordt gelaat. Een buitengewone passage…”